Jak zmiany klimatu przesuwają terminy kwitnienia i co to oznacza dla pasiek wędrownych

Pszczelarz z Kujaw opisał sezon 2024 jednym zdaniem: "wszystko się zlało". Kwitnienie wierzby nałożyło się na klon, rzepak na akację, akacja na lipę. Miód wyszedł rzepakowy z akacją zamiast czystych odmian, a w lipcu trzeba było zacząć karmić pszczoły, bo po wiosennej kumulacji pożytków nastąpiła gwałtowna przerwa letnia.

Terminy kwitnienia roślin miododajnych w Polsce przesuwają się od dekad. Nie skokowo, ale konsekwentnie i w jednym kierunku. Dla pszczelarza wędrownego, który planuje sezon na kilka tygodni do przodu, to ma konkretne przełożenie na decyzje o wywozie.

Co mówią badania

Badacze z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej i IMGW przeanalizowali kwitnienie lipy drobnolistnej w Polsce w latach 1951 do 2021. Wzrost temperatury o 1 stopień Celsjusza przekłada się na wcześniejszy początek kwitnienia lipy o około 5 dni. Lipa kwitnie od lat w czerwcu. Lipiec wziął swoją nazwę od miesiąca, w którym kiedyś kwitła.

W Polsce wiele gatunków roślin kwitnie średnio około 10 do 15 dni wcześniej niż w latach 80. Od 1990 roku sezony pylenia wydłużyły się o 20 dni, a rośliny wytwarzają orientacyjnie o 21% więcej pyłku. Kwitnienie robinii akacjowej przyspiesza w Polsce w tempie od 2 do 4 dni na każdy dodatkowy stopień Celsjusza, przy czym szybciej na zachodzie i południu kraju.

Jak to uderza w kalendarz wędrowny

Kalendarz pożytkowy pasieki wędrownej zakłada przerwy między kolejnymi pożytkami: rzepak, akacja, lipa, nawłoć. Te przerwy dają czas na transport, aklimatyzację i miodobranie. Gdy pożytki skracają odstępy między sobą, ten rytm się sypie.

Pszczelarz, który spóźni się o tydzień z decyzją o wywozie, może trafić na nakładanie rzepaku z akacją i wyjść z mieszanym miodem zamiast odmianowego. Jeśli przyjedzie za wcześnie, czeka kilka dni na pożytek, który jeszcze nie ruszył. W obu przypadkach traci.

Jak zmieniają się poszczególne pożytki

Za 10 lat

Prognozy klimatyczne dla Polski zakładają dalsze ocieplenie szczególnie w pierwszej połowie roku, która ma największy wpływ na wiosenne pożytki. Według IMGW sezon wegetacyjny może się dalej wydłużać, co poza korzyściami dla rolnictwa może przynosić wzrost presji chorób i szkodników oraz pojawianie się nowych patogenów.

Dla pasieki wędrownej oznacza to prawdopodobnie więcej sezonów, w których okna między pożytkami są krótsze niż historyczne dane sugerują. Daty wywozu sprawdzające się przez ostatnie lata mogą być coraz mniej niezawodne, bo "norma" przesuwa się szybciej niż notatki zdążają ją uchwycić. Jednocześnie cieplejsze jesienie mogą wydłużać sezon nawłoci i wrzosu, co daje więcej czasu na pożytek pyłkowy przed zimowlą.

Jaką rolę mogą odegrać dane satelitarne

Własne zapiski z poprzednich sezonów opisują konkretne miejsca i konkretne warunki. Warto je prowadzić, ale daty sprzed pięciu lat opisują sezon, który przebiegał inaczej niż dzisiejszy. Dane satelitarne aktualizowane co kilka dni pokazują, czy w danym miejscu wegetacja przyspiesza szybciej niż rok wcześniej, bez potrzeby czekania na to, co "zwykle" dzieje się w tej dacie. W sezonach, gdy wiosna odbiega od wieloletniej średniej, to właśnie wtedy historyczne daty wywozu zawodzą najbardziej.