Miód i cena – dlaczego dobry miód musi kosztować? KALKULATOR ZAROBKU PSZCZELARZA

Sobotni targ: krzątanina, gwar i chaos. W środku tego wszystkiego on – bierze słoik do ręki, obraca go, przygląda się, mrużąc oczy, i pyta: „A czemu tak drogo, skoro w markecie jest taniej?”.

W tym jednym pytaniu mieści się historia całego rynku miodu; zaniżonych cen, niepoliczonej pracy i słoików z etykietą „mieszanka miodów spoza UE”. Te etykiety ustawiają poprzeczkę tak nisko, że uczciwy pszczelarz wygląda przy nich jak naciągacz.

Tekst, który właśnie czytasz, jest próbą odpowiedzenia na pytanie, skąd wynika cena słoika miodu. Skierowany jest do każdego: pszczelarza, żeby mógł wreszcie spojrzeć na swoje liczby bez wstydu i bez „a może jednak za drogo”; oraz dla klienta, żeby wiedział, za co płaci, gdy wybiera miód od człowieka zamiast z anonimowej linii produkcyjnej.

W miarę czytania znajdziesz narzędzie, które pozwala sprawdzić, czy na miodzie zarabiasz, czy tracisz. Kalkulator zarobku pszczelarza bierze pod uwagę wszystkie czynniki, o których zwykle zapominamy. Wystarczy przesunąć suwak wydajności, wpisać swoją cenę i stawkę za godzinę, a kalkulator pokaże koszt wytworzenia jednego słoika, czas pracy przypadający na ten słoik oraz to, ile realnie zostaje Ci w kieszeni; czy rzeczywiście zarabiasz, czy tylko zamieniasz pasję w darmowy etat.

Skąd się biorą „śmiesznie niskie” ceny miodu?

Przez lata wielu pszczelarzy traktowało pasiekę jak coś pomiędzy obowiązkiem a hobby. „Pszczoły były zawsze”, miód „jakoś się sprzeda”, a własna praca w ogóle nie pojawiała się w kalkulatorze. Ceny ustalało się bardziej według tego, „jak u innych”, niż według rachunku godzin, kosztów sprzętu, paliwa i stoisk.

Do tego wjechały na rynek tiry z miodem z Europy Wschodniej – tańszym, słabiej objętym kontrolą jakości, często mieszanym, tylko formalnie przypominającym to, co pszczelarz widzi w swoich ulach. Na półce obok siebie stoi więc miód za 25 zł/kg oraz 60 zł/kg. Kupujący zadaje sobie pytanie: „Przecież to tylko miód. Skąd ta różnica?”.

Rynek podzielił się na dwie grupy ludzi. Jedni polują na jak najtańszy słoik, licząc wyłącznie cenę za litr (jakkolwiek ten litr jest liczony). Drudzy chcą wiedzieć, czyj to miód, z jakich kwiatów, z jakiego roku, chcą posłuchać opowieści pszczelarza, zobaczyć zdjęcie pasieki, poczuć, że kupują coś więcej niż słodzik.

Cena staje się tu sygnałem, a nie tylko liczbą na naklejce. Miód za 25 zł/kg i miód za 60 zł/kg to nie są „takie same produkty, tylko z różną marżą”, ale efekt zupełnie innego świata: kosztów, standardów i ryzyka. Uczciwa odpowiedź pszczelarza nie brzmi więc „bo tak mi się podoba”, tylko „bo policzyłem swoją pracę i koszty, i wiem, ile naprawdę mnie to kosztuje”.

Gdzie kupujesz miód i za co dopłacasz?

Miód nie jest wszędzie tym samym miodem – zmienia się nie tylko smak, ale też cała historia logistyki. Inaczej wygląda słoik kupiony w kuchni pszczelarza, ten z małego stoiska na rynku, ten wysłany paczkomatem, a jeszcze inaczej ten z półki w supermarkecie. Na małym targu pszczelarz płaci kilkanaście, czasem kilkadziesiąt złotych za dzień. Na większym jarmarku kwoty sięgają kilkuset złotych za niewielkie stoisko. Do tego doliczyć należy dojazd, często wiele kilometrów od domu, co wiąże się z noclegiem. Nie wszystkie koszty się zwracają; jeśli przychodzi deszcz i ludzie zostają w domach, stoisko i paliwo nie stają się tańsze tylko dlatego, że nikt nie kupuje.

Sprzedaż w Internecie wygląda na bezkosztową, dopóki nie policzy się kartonów, folii, taśm, etykiet, minut spędzonych na dokładnym pakowaniu jednej małej paczki. Dochodzą do tego prowizje serwisów, wiadomości od klientów, obsługa zwrotów – inny rodzaj pracy, niż pogawędka przy stoisku, ale wcale nie mniejszy. Gdzieś pomiędzy tym wszystkim jest pszczelarz, który próbuje wyważyć: jak wycenić ceny słoików bez poczucia, że „przesadza”, a jednocześnie nie sprzedawać siebie i pszczół za półdarmo.

Słoik słoikowi nierówny – pojemności, szkło i „prawdziwy litr”

W pamięci wielu osób „słoik litrowy” to oczywistość: pełny, ciężki, na drut i gumkę albo z porządną zakrętką. W rzeczywistości ten „prawdziwy litr” prawie zniknął z rynku, zastąpiony przez słoiki 0,9 l, które w języku powszechnym nadal nazywa się litrem. Sytuację komplikują pojemności 0,7 l czy 0,815 l – wizualnie bardzo podobne do 0,9 l, ale mieszczące wyraźnie mniej miodu. Przy gęstości około 1,4 kg/l pojawiają się różnice rzędu 100-120 g, albo nawet więcej. To już zauważalny kawałek produktu, który ginie między zaokrągleniami, jeśli sprzedawca nie pokazuje uczciwie masy netto.

Do tego dochodzi samo szkło. Na rynku są słoiki ekonomiczne – tańsze, cieńsze, mniej odporne. Są słoiki ładne, z grawerem pszczoły, nietypowym kształtem. Takie najczęściej fantastycznie wyglądają na zdjęciu, jednakże gdyby skupić się na cenie, to może się okazać, że większa część kwoty to po prostu szkło. Dlatego w uczciwym świecie miodu zasada powinna być banalna: na etykiecie zawsze widnieje pojemność i masa. Tak, żeby każdy, kto chce, mógł wziąć kalkulator, przeliczyć cenę na kilogram i samemu zdecydować czy jest adekwatna.

Miód pod lupą: właściwości, krystalizacja i data przydatności

Miód jest gęstym, żywym roztworem: mniej więcej 15-18% wody (według standardów unijnych miód powinien mieć w swoim składzie poniżej 20% wody), reszta to głównie cukry, z całą gamą enzymów i związków, które pszczoły wprowadzają do nektaru. Z tej gęstości bierze się prosty, ale często ignorowany fakt: 1 litr miodu waży około 1,4 kg.

Krystalizacja to moment, w którym wielu klientów się niepokoi: „Coś z tym miodem jest nie tak?”. Tymczasem rzepak krystalizuje się błyskawicznie, często nawet jeszcze w plastrze, zamieniając się w coś o konsystencji masła. Dla równowagi akacja potrafi być płynna przez wiele miesięcy, jakby czas obchodził się z nią łagodniej. Miody mieszane i spadziowe mają swoje własne tempo, zależne od proporcji cukrów.

Data przydatności na słoiku to w dużej mierze sprawa urzędowych przepisów, nieostrej granicy między „dobry” a „psujący się”. Miód psuje się zazwyczaj dopiero wtedy, gdy ma za dużo wody albo jest trzymany w zbyt wysokiej temperaturze.  Wtedy może fermentować, tracić aromat, zmieniać smak. W normalnych, domowych warunkach miód bywa bardziej cierpliwy niż ludzie, którzy go jedzą.

Jest jeszcze mała fizyczna ciekawostka: miód rozpuszczany w gorącej herbacie wyraźnie ją chłodzi. To nie magia, tylko chemia – proces rozpuszczania jest endotermiczny, pochłania ciepło. Jeśli ktoś chce zachować ciepło napoju i wartość miodu, dobrym rytuałem jest rozpuścić miód najpierw w letniej wodzie, a dopiero potem połączyć z herbatą.

Ile naprawdę kosztuje wyprodukowanie słoika miodu?

Kiedy rozłoży się produkcję miodu na czynniki pierwsze, okazuje się, że koszt słoika to nie tylko cukier, który pszczoły przerobiły z nektaru. Jest szkło, nakrętka, etykieta, dodatkowy nadruk z numerem partii, papier, klej – kilka złotych, zanim w ogóle zaczniemy mówić o samym miodzie. Są koszty pośrednie: energia do wirowania i podgrzewania wody do mycia sprzętu, amortyzacja wirówek, odstojników, pomieszczeń, w których miód dojrzewa. Są koszty dystrybucji: paliwo, opłaty za miejsce na jarmarku, magazyn, kartony, folia bąbelkowa, etykiety przewozowe.

Jest wreszcie praca – ta, która najczęściej znika z arkusza. Wyjazd do pasieki, przegląd ramek, leczenie, wirowanie, filtrowanie, przelewanie, etykietowanie, rozmowa z klientem, odpowiadanie na wiadomości. Jeśli policzyć te godziny choćby po 31,40-40 zł, nagle w jednym słoiku pojawia się kilka dodatkowych złotych, które do tej pory rozpływały się w powietrzu. Kiedy wszystko zsumować – materiały, prąd, sprzęt, dystrybucję, pracę – okazuje się, że uczciwy koszt wytworzenia litrowego słoika miodu wcale nie jest „śmiesznie niski”. I że ceny rzędu 45-65 zł za kilogram przy sprzedaży lokalnej nie są fanaberią, tylko próbą utrzymania się przy życiu.

Jaka cena miodu jest normalna?

Można to zobaczyć jak mapę. Na jednym końcu jest miód importowany, często mieszany, sprzedawany w dużych sieciach – tani, ale z niejasnym rodowodem i dużą szansą, że ktoś po drodze potraktował go jak surowiec, a nie produkt rzemieślniczy. W środku – miód z supermarketu, pasteryzowany, standaryzowany, być może poprawny, ale anonimowy. Dalej pojawia się „tani pszczelarz”, który nadal nie liczy swojej pracy – jego ceny wydają się atrakcyjne, ale w dłuższej perspektywie uniemożliwiają rozwój pasieki. Wreszcie – uczciwy lokalny pszczelarz, u którego miód kosztuje 45-65 zł/kg i który zaczyna wreszcie uwzględniać w cenie zarówno pszczoły, jak i siebie.

Na drugim końcu są miody premium: surowe, niefiltrowane (zachowujące wosk, pyłek i inne), z rzadkich pożytków, z certyfikatem bio, np. akacjowy lub wrzosowy. Tam cena odzwierciedla nie tylko koszty, ale też rzadkość. Niewielkie ilości, trudne warunki, dodatkowe badania. Jeśli miód jest znacząco poniżej sensownego progu, pytanie brzmi nie „dlaczego ten drogi jest taki drogi?”, tylko „dlaczego ten tani, jest taki tani?”.